Tư Liệu Viết Truyện Việt

[CA DAO TỤC NGỮ] VỀ CHÂM BIẾM 

– – 0 – –

Raw: Học Văn, Văn Học; Lời Nhân Gian; Thơ Ca Việt (tiktok).

Luna: Sẽ cập nhật thêm nếu sưu tập được

Câm hay nói, què hay đi.

Của chua ai thấy chẳng thèm.

Khó muốn giàu đau muốn đã.

Của làm ăn no của cho ăn thèm.

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,
Nào ai vun xới cho mày, mày ăn?

Trống chùa ai đánh thì thùng,
Của chung ai khéo vẫy vùng, thành riêng.

Muốn ăn gắp bỏ cho người,
Gắp đu gắp lại, lại rơi vào mình.

Cây cao bóng mát không ngồi,
Ra ngồi chỗ nắng trách trời không răm.

Chẳng lấy cũng khuấy cho hôi,
Làm cho bể trách, bể nồi mà coi.

Thế gian còn mặt mũi nào,
Đã nhổ lại liếm làm sao thành người.

Gà què ăn quẩn cối xây,
Hát đi hát lại tối ngày một câu.

Xưa nay thế thái nhân tình,
Vợ người thì đẹp, văn mình thì hay,

Bói cho một quẻ trong nhà,
Con heo bốn cẳng, con gà hai chân.

Học hành ba chữ lem nhem,
Thấy gái thì thèm như chửa thèm chua.

Làm trai cho đáng nên trai,
Vót đũa cho dài ăn vụng cơm con.

Cha chết chẳng khóc câu nào,
Có ông Quan chết hẳn gào rõ ghê.

Nhọc nhằn chẳng muốn ăn khoai,
Luộc một hồi bộng, lưa hai củ sủng

Khó khăn ông rắp cậy tôi,
Bây giờ tôi lại khốn cùng hơn ông!

Ăn mày là ai? Ăn mày là ta,
Đói cơm rách áo hóa ra ăn mày!

Làm thân con vạc không lo,
Bán đồng cho cò, phải đi ăn đêm.

Thằng còng làm cho thằng ngay ăn.

Miệng ông cai, vai đầy tớ.

Kiếm củi ba năm, thiêu một giờ,
Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng.

Nói chín thì phải làm mười, 
Nói mười làm chín, kẻ cười người chê.

Chữ tín thay đức con người,
Của mượn gìn giữ xong rồi trả ngay.

Trách ai ăn ở hai lòng,
Đang chơi với phượng thấy rồng bay theo.

Trách người quân tử gian manh,
Chơi hoa rồi lại hái cành kế bên.

Nhìn qua ánh mắt nụ cười,
Làm sao biết được lòng người cạn sau.

Bên ngoài thưa thớt nói cười,
Bên trong nham hiểm giết người không dao.

Chân thành quá mức là một cái tội,
Tin người quá vội là một cái ngu.

Sông sâu còn có kẻ dò,
Long người tuy cạn ai đo vơi đầy.

Thốt ra lời nói thì hay,
Nhưng mà lòng dạ thì đầy mưu mô.

Trách ai rọc giấy bỏ bìa,
Khi thương thương vội, khi lìa lìa xa.

Ai ơi chớ vội cười nhau,
Ngắm mình cho tỏ trước sau hãy cười.

Tằm vương to, nhện vũng vương tơ,
Mấy đời tơ nhện được như tơ tằm!

Mai mưa, trưa nắng, chiều nầm,
Trời còn luân chuyển, huống mồm thế gian.

Gà què ăn quẩn cối xay,
Hát đi hát lại tối ngày một câu.

Em ơi, chị bảo em này,
Trứng chọi với đá có ngày vỡ tan.

Con cóc nằm góc bờ ao,
Lăm le lại muốn đớp sao trên trời.

Chuột trù chê khỉ rằng hôi,
Khỉ mới trả lời: “Cả họ mày thơm!”

Non cao ai đắp mà cao,
Sông sâu ai bới, ai đào mà sâu?

Có trăng thì phụ lòng đèn,
Ba mươi mồng một đi tìm lấy trăng.

Trăng mờ còn tỏ hơn sao,
Dẫu rằng núi lở, còn cao hơn đồi!

Trăng khoe trăng tỏ hơn đèn,
Sao trăng lại phải chịu luồn đám mây?
Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng,
Đèn ra trước gió được chăng hỡi đèn? 

Thế gian chẳng ít thì nhiều,
Không dừng ai dễ đặt điều cho ai.

Người thanh tiếng nói cũng thanh,
Chuông kêu, sẽ đánh bên thành cũng kêu.

Nước trong còn ở nguồn sanh,
Trà thơm cơn đợi chén sành hay không?

Bông chi thơm lạ thơm lùng!
Thơm cây, thơm rễ, người trồng cũng thơm!

Chim khôn thì khôn cả lông,
Không cả cái lồng, người xách cũng khôn.

Vén mây mờ mới thấy trời xanh,
Gương linh sút cán còn trành,
Bình hương dẫu bễ, miếng sành còn thơm!

Chanh chua thì khế cũng chua,
Chanh bán có mùa, khế bán quanh năm.

Cá trong lờ đỏ hoe con mắt,
Cá ngoài lờ ngúc ngoắc muốn vô.

Công đâu mà tát nước sông,
Công đâu mà bạn với chồng người ta.

Trống chùa ai đánh thì thùng,
Của chung ai khéo vẫy vùng, thành riêng.

Bánh khéo không ai khen
Cháy seng mình phải vạ.

Giàu đau những kẻ ngủ trưa
Sang đau đến kẻ say sưa tối ngày.

Chớ nghe lời phỉnh tiếng phờ,
Thò tay vào lờ mặc kẹt cái hom.

Tưởng rằng cây dứa không gai,
Ai ngờ gai dứa lại dài hơn chông.

Người gan thì sợ người ngay,
Người ngay chẳng sợ đường cày cong queo.

Khôn ngoan chẳng lọ thật thà,
Lường thưng tráo đấu chẳng qua đong đầy.

Chim ngu ăn mận thì ăn me,
Người ngu ăn nói chua lè mắm tôm.

Ai ơi xin chớ nặng lời,
Bụt kia có mắt, ông trời có tai.

Roi song đánh đoạn thời thôi,
Một lời xiết cạnh, muôn đời chẳng quên.

Nói người, chẳng nghĩ đến ta,
Thử sờ lên gáy, xem xa hay gần.

Vàng thời thử lửa, thử than,
Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời.

Khen ai khéo tạc bình phong,
Ngoài long lân phượng, trong lòng xấu xa.

Ăn gian nó dàn ra đấy.

Cơm cá giả mặt bụt

Trông xa thì ngỡ là tiên,
Lại gần mới biết, Thuyền Quyên lộn chồng.

Bứng cây sống trồng cây chết.

Mồ cha con bướm khôn ngoan,
Hoa thơm bướm đậu, hoa tàn bướm bay.

Được chim bẻ ná, được cá quên nơm.

Trách lòng tham đó bỏ đăng,
Thấy lê quên lựu, thấy trăng quên đèn.

Một mai cúc ngã lan quỳ,
Bậu lo thân bậu lo gì thân qua?

Thế gian chuộng của, chuộng công,
Nào ai chuộng người không bao giờ.

Ngày dưng thì chẳng chắp gai,
Đến khi có cá mượn chài ai cho.

Chê tôm lại phải ăn tôm,
Chê rau muống luộc phải ăn rau già.

Muốn ăn gắp bỏ cho người,
Gắp đi gắp lại, lại rơi vào mình.

Con rô cũng tiếc, con diếc cũng ưng.

Tu tâm, tu tính, tu tình,
Tu cho ruộng đất về mình mới hay.

Ăn một miếng, tiếng một đời.

Của mình thì giữ bo bo,
Của người thì thả cho bò nó ăn.

Tham thì thâm, lầm thì thiệt.

Bậu chê qua ở biển ăn còng,
Bậu về ở chợ ăn ròng mắm nêm.

Chê tôm ăn cá lù đù.
Chê thằng bụng bự, thằng gù lại ưng.

Vịt chê lúa lép không ăn,
Chuột chê nhà trống ra nằm bụi tre.

Còn duyên, kén cá chọn canh,
Hết duyên, ếch đực cua kềnh cũng vơ.
Còn duyên kén những trai tơ,
Hết duyên ông lão cũng vơ làm chồng.

Xưa kia ăn đâu ở đâu,
Bây giờ có bí, chê bầu rằng hôi.

Yêu nhau thì nói là sang,
Ghét nhau tìm đủ mọi đàng mà chê.

Khi vui thì vỗ tay vào,
Đến khi hoạn nạn thì nào thấy ai.

Thói đời thương miệng giúp môi,
Toàn câu hứa hẹn, mấy lời bâng quơ.

Khôn ngoan thì bảo rằng ngoa,
Vụng dại thì bảo người ta rằng đần.

Nghĩa nhân mỏng dánh như cánh chuồn chuồn,
Khi vui nó đậu, khi buồn nó bay.

Ai đâu thương kẻ ngu si,
Của đâu cho đứa nằm lì mà ăn.

Mặt mày sáng sủa như bao,
Ngồi không ăn bám biết bao cho vừa.

Khi ăn thì sẩn cổ vào,
Khi làm cả thảy xé rào chạy khan.

Của thời cha mẹ để cho,
Làm không, ăn có của kho cũng rồi.

Ăn thì ăn những miếng ngon,
Làm thì chọn việc cỏn con mà làm.

Đời người có một gang tay.
Ai hay ngủ ngày thì được nửa gang.

Làm thì so chẳng bằng ai,
Ăn thì thứ nhất, thứ hai trong nhà.

Khoai lang củ sượng, củ trân,
Siêng ăn nhác mần mà lựa củ to.

Trộm vàng, trộm bạc cho cam, 
Trộm một nắm cám cũng mang tiếng đời.

Còn tiền chán vạn người mời,
Hết tiền anh đứng trông trời thở than.

Khó khăn mất thảo, mất ngay,
Ơn cha cũng bỏ, nghĩa thầy cũng quên.

Chuyện mình dấu đầu hở đuôi,
Chuyện xấu của người, vạch lá tìm sâu.

Ăn lắm, thì hết miếng ngon,
Nói lắm, thì hết lời khôn hóa rồ.

Nói người, chẳng nghĩ đến ta,
Thử sờ lên gáy, xem xe hay gần.

Đất xấu, trồng cây ngẳng nghiu,
Những người thô tục, nói điều phàm phu.

Ăn đằng sóng, nói đằng gió(cây này ý nói những kẻ chuyện bịa đặt, dối trá, lời nói bất nhất)

Cái vòng danh lợi công cong,
Kẻ hòng ra khỏi, người mong bước vào.

Thế gian lắm chuyện khôi hài,
Hễ ăn được cá tính bài bỏ nơm.

Đời xưa kén những con dòng,
Đời nay ấm cật no lòng thì thôi.

Đi qua nghiên nón cúi lưng,
Anh không chào, em không hỏi, vì chẳng đông người?

Ra về nhớ nước giếng khơi,
Nhớ điếu ăn thuốc, nhớ coi ăn trầu.
Ra về giã nước giã non,
Giã người, giã cảnh, kẻo còn nhớ nhung.

Trách ai ăn giấy bỏ bìa,
Khi thương thương vội, khi lìa lìa xa.

Cóc mà mang guốc ai ửa,
Đĩa đeo chân hạc sao vừa mà mong.

Cu cu mà đỗ cữa quyền,
Lấy chồng chưa mãn ba niên lại về.

Con công ăn lẫn với gà,
Rồng kia rắn nọ, xem đà sao nên.

Nợ kia dẫu có nặng nề,
Em ơi trả nhé chớ hề xin tha.
Nhớ lời dặn của thầy Ba,
Trả cho hết nợ, may ra có chồng.

Trăng lên đỉnh núi trang trà,
Quanh đi quẩn lại đã là nửa năm.
Vậy mà bạn cứ biệt tâm,
Năm nay không trả sang năm giỗ đầu..

Bạn ơi nếu có mượn tiền,
Lúc nào bạn có trả liền tớ nhà.
Bạn mà cứ mãi lân la,
Có tiền không trả chết cha bạn liền.

Trong khi mình vẫn còn hiền, 
Bạn yêu bạn hãy trả tiền mình đi!

Tưởng rằng trọn thủy trọn chung,
Không hay như pháo nổ đùng ngang lưng.

Vầng trăng ai xẻ làm đôi,
Đường trần ai vẽ ngược xuôi hỡi chàng.

Quả đào tiên ruột mất vỏ còn,
Buông lời hỏi bạn: đường mòn ai đi?

Gánh cực mà đổ lên non,
Còng lưng mà chạy cực còn theo sau.

Đàn bà chẳng phải đàn bà,
Thổi cơm cơm két, muối cà cà ôi.

Công đâu ghẹo gái có chồng,
Như tát nước cạn, uổng công cày bừa.

Trọc đầu mang tiếng bất lương,
Kìa như có tóc cũng phường gió trăng.

Năm đồng một mớ đàn ông,
Sao em phải tiếc thằng không ra gì?

Thế gian còn mặt mũi nào,
Đã nhổ lại liếm làm sao thành người.

Ba đồng một chục đàn ông,
Ta bỏ vào lồng ta xách ta chơi.

Miếng ăn quá khẩu thành tàn,
Tham ăn chết tắc, tiếng mang muôn đời.

Con chim ham ăn còn mắc cái tròng,
Người mà tham của sao khỏi mắc vòng gian nan.

Cá vàng lơ lưng giếng xanh,
Thong dong chốn ấy một mình thành thơi.
Ai ngờ cá lại ham mồi,
Bỏ rơi mát mẻ tìm nơi lạnh lùng.