Liệt Nữ Truyện

KHẾ MẪU GIẢN ĐỊCH

Giản Địch, mẹ của Khế, là con gái trưởng của bộ tộc Hữu Nhung.

Vào đời Vua Nghiêu, bà cùng chị em tắm ở Huyền Khâu, có con chim huyền điểu ngậm trứng bay qua thì rớt xuống. Quả trứng ngũ sắc đẹp vô cùng. Giản Địch và chị em tranh nhau nhặt trứng. Sau khi Giản Địch nhặt được liền ngậm trong mồm, trong lúc cấp bách đã lỡ nuốt quả trứng, do vậy mà sinh ra Khế. Giản Địch giỏi việc quản lý con người, trên thông thiên văn, lại thích làm việc thiện. Sau khi Khế trưởng thành, Giản Địch bèn dạy con cách quản lý con người, biết cách làm thế nào để xử lý thuận lợi trật tự trong xã hội.

Khế vô cùng thông minh lại nhân nghĩa, theo sự dạy dỗ của mẹ mà học được cách xử lý các việc, do đó dần dần có tiếng tăm. Vua Nghiêu cho giữ chức Tư Đồ, phong cho đất Bạc. Sau khi Vua Nghiêu mất, Vua Thuấn lên ngôi, bèn lệnh cho Khế: “Khế! Trăm họ không hòa thuận. Luân thường không hài hòa. Khanh giữ chức Tư Đồ, phải dạy dỗ nhân
dân, lấy nhân hậu làm gốc, tuân thủ luân thường đạo đức”. Con cháu của Khế sau này đời đời ở đất Bạc, đến đời Thương Thang thì thịnh vượng, lên ngôi Thiên Tử.
Cho nên, Bậc quân tử cho rằng đây là do Giản Địch nhân hậu lại có lễ nghĩa.

Kinh thi có câu: “Hữu Nhung phương tướng, lập tử sinh Thương”
(Người bộ tộc Hữu Nhung, truyền đến con cháu, sau này là nhà Thương).

Lại nói: “Thiên mệnh huyền điểu, giáng sinh nhà Thương”.

Có thơ ca ngợi:

Khế Mẫu Giản Địch
Đôn nhân lệ dực
Thôn noãn sinh tử
Toại tự tu sức
Giáo dĩ sự lý
Thôi ân hữu đức
Khế vi đế phụ
Cái mẫu hữu lực

Tạm dịch:

Giản Địch mẹ Khế
Nhân hậu thiện tâm
Nuốt trứng sinh trai
Tự mình tu dưỡng
Dạy bảo lý lẽ
Thi ân có đức
Phò tá cho Vua
Là công của mẹ