Dấu Chân Trên Đất Nâu

“Bản làng yên tĩnh quá. Tôi nghe được cả tiếng thở dài của mẹ, tiếng rít thuốc lào của bố, và tiếng gọi mơ hồ của những con chữ tôi không còn được học”.

- Suy nghĩ của Quân

Tiếng gà gáy sớm vọng về từ mấy nhà cuối bản kéo Quân ra khỏi giấc ngủ chập chờn, mệt mỏi. Đêm qua cậu lại mơ thấy mình ngồi trong lớp học, tay mân mê trang sách còn thơm mùi giấy mới. Giấc mơ đẹp đẽ và ngắn ngủi như ngôi sao băng, để rồi khi thức dậy, thực tại vẫn là bốn bức vách gỗ nâu sậm của căn buồng nhỏ và tiếng lợn kêu eng éc đòi ăn của nhà hàng xóm. Cậu uể oải ngồi dậy, cảm giác mệt mỏi từ bả vai lan xuống cánh tay vẫn còn âm ỉ sau ngày làm đồng hôm qua. Trách nhiệm. Cái từ mà cậu đã nghe người lớn nhắc đi nhắc lại, nó như lớp bùn đất bám chặt vào chân, khiến mỗi bước càng trở nên nặng nề.

Quân vén nhẹ tấm rèm vải thổ cẩm cũ kỹ che ô cửa sổ nhỏ. Sương sớm còn giăng một lớp mỏng tang trên những mái ngói âm dương đã nhuốm màu rêu phong của mấy nóc nhà sàn lợp xợp đằng xa. Khói bếp bắt đầu uốn lượn bay lên từ vài mái nhà, mang theo mùi ngai ngái của củi ẩm và sương đêm còn sót lại, quyện vào mùi đất ẩm lành lạnh của buổi sớm vùng cao. Phía xa, dãy núi đá vôi sừng sững ẩn hiện trong màn sương, trầm mặc và uy nghiêm. Dưới sân, bóng bố Thành đã thấp thoáng bên cạnh chuồng trâu, lặng lẽ chêm lại cán cuốc cho một ngày làm việc mới. Sự im lặng và cần mẫn của bố như một lời nhắc nhở không lời về cái gánh nặng trong guồng quay cuộc sống mà cậu là một phần không thể thiếu.

Quân xuống nhà, tiếng sàn gỗ kêu cọt kẹt theo mỗi bước chân. Cô Thơm đã dậy từ bao giờ, đang ngồi bên bếp lửa bập bùng thổi cơm. Thấy con trai, bà chỉ ngẩng lên nhìn, vẫn là ánh mắt dịu dàng, xót xa quen thuộc, rồi lại lẳng lặng cúi xuống thêm củi vào bếp. Quân không nói gì, lặng lẽ xách chiếc xô nhựa cáu bẩn ra máng nước bằng tre đầu nhà lấy nước rửa mặt. Dòng nước lạnh buốt làm cậu tỉnh táo hơn đôi chút. Bữa sáng vẫn là cơm nguội rang với ít mỡ lợn và nước mắm. Hai mẹ con ăn trong im lặng, chỉ có tiếng lửa cháy lép bép và tiếng gà cục tác ngoài sân. Mẹ không hỏi gì, nhưng Quân biết mẹ lo lắng nhiều lắm, nỗi lo hằn trong từng nếp nhăn nơi khóe mắt, trong tiếng thở dài khe khẽ mỗi khi bà nhìn cậu ăn.

*

*      *

Con đường đất nhỏ dẫn ra đồng quanh co uốn lượn theo sườn đồi. Bước chân Quân thoăn thoắt, dù tối qua cậu đã cố thức để đọc thêm mấy trang sách cũ dưới ánh đèn pin yếu ớt. Đôi chân trần đã quen với sỏi đá, với bùn lầy. Đi ngang qua mấy nhà trong bản, cậu lễ phép cúi đầu chào những người lớn tuổi gặp trên đường.

Kia là ông Lâm, đang ngồi trước hiên nhà, tỉ mẩn vót lại mấy thanh tre chuẩn bị đan rổ rá. Thấy Quân, ông chỉ gật đầu, nheo mắt nhìn đám mây phía xa rồi lẩm bẩm, đủ để Quân nghe thấy: “Thời tiết dạo này lạ quá, liệu có làm ăn gì được không đây...”. Quân nghe loáng thoáng tiếng ông than thở với người nhà về đám mây lạ trên đỉnh núi phía Đông, rằng kinh nghiệm của ông cho thấy đó là điềm báo chẳng lành cho mùa màng. Ông Lâm là vậy, cẩn trọng và luôn nhìn mọi thứ với một ánh mắt dè chừng. Có lẽ vì thế mà nhà ông, dù không khá giả, nhưng cũng chưa bao giờ rơi vào cảnh thất bát nặng nề như một vài nhà khác đã từng liều lĩnh thử trồng giống ngô mới mấy năm trước.

Đi thêm một đoạn, cậu gặp bà Mác đang gánh đôi thùng nước nặng trĩu từ con suối đầu bản về. Bà Mác goá chồng từ lâu, một mình nuôi hai đứa con ăn học. Dáng người nhỏ nhắn nhưng nhanh nhẹn, giọng nói sang sảng. Thấy Quân, bà dừng lại nghỉ chân, hỏi với sang:

“Quân đấy à? Đi làm đồng sớm thế cháu? Sức khỏe mẹ mày dạo này thế nào rồi?”

“Cháu cảm ơn bà, mẹ cháu vẫn khỏe ạ”. Quân lễ phép đáp.

“Ừ, thế là tốt rồi. Cố mà giúp bố mẹ cháu ạ, thời buổi này khó khăn lắm. Giá phân giá giống cứ tăng vù vù, làm quần quật cả năm không khéo lại đổ thóc giống ra mà ăn cháu ạ”. Bà Mác thở ra một hơi, nhưng rồi lại tiếp tục bằng giọng chắc nịch: “Nhưng mà khó thì khó vẫn phải làm thôi! Không làm thì lấy gì mà ăn!”

Quân chào bà rồi đi tiếp. Bà Mác lúc nào cũng vậy. Thực tế, đầy nghị lực. Bà không bao giờ than vãn quá lâu, luôn tìm mọi cách để trang trải cuộc sống. Quân vừa khâm phục sức sống của bà, vừa cảm nhận được sự tính toán chi li từng lời nói.

*

*      *

Con đường dẫn qua nhà Sửu. Ngôi nhà sàn trông bề thế hơn nhà Quân, có lẽ vì ông Túc, bố Sửu, là trưởng họ Ma, một dòng họ lớn trong bản. Nhưng không hiểu sao, Quân luôn cảm thấy một không khí lạnh lẽo, nặng nề bao trùm lấy ngôi nhà này. Sân nhà không được quét dọn gọn gàng như nhà khác, vài chiếc ghế gỗ cũ kỹ nằm chỏng chơ ngoài hiên. Đi ngang qua nhà Sửu, Quân bất giác rảo bước nhanh hơn. Không hiểu sao, ngôi nhà sàn trông bề thế hơn nhà cậu này luôn tỏa ra một thứ không khí lạnh lẽo, nặng nề, như có đám mây u ám nào đó bao phủ quanh năm.

Quân thoáng thấy ông Túc đang ngồi ở bộ bàn ghế giữa nhà, lưng quay ra ngoài, nhưng cái dáng ngồi cứng nhắc và bầu không khí im lặng đến đáng sợ cũng đủ khiến người ta cảm thấy bất an. Mẹ Thơm có lần buột miệng kể với Quân rằng, ông Túc ngày xưa không thế, ông từng vui vẻ, niềm nở lắm, nhưng từ ngày thằng Sửu đi thành phố học nghề rồi thất bại trở về, ông như biến thành người khác, cau có và khó tính hẳn.

Mẹ kể, ngày Sửu đi học nghề dưới thành phố, ông Túc tự hào lắm, đi đâu cũng khoe con trai sắp thành thợ giỏi kiếm tiền gửi về. Nghe đâu cậu ta cũng khéo tay, nhưng ham chơi, lại bị bạn bè xấu rủ rê, rồi dính vào cờ bạc lúc nào không hay. Đến khi trắng tay, nợ nần phải bỏ về, thì mọi thứ đã vỡ lở. Sự thất vọng ê chề và cả áp lực từ dòng họ trông vào có lẽ đã khiến ông Túc trở nên cay nghiệt như vậy.

Đúng lúc đó, từ trong ngõ nhỏ cạnh nhà, Sửu lững thững đi ra. Trông cậu ta có vẻ mới ngủ dậy, đầu tóc bù xù, mái tóc nhuộm đỏ đã ngả màu, quần áo nhàu nhĩ. Sửu hơn Quân vài tuổi, nhưng trông phờ phạc và thiếu sức sống. Thấy Quân, Sửu chỉ nhếch mép cười khẩy một cái, ánh mắt trống rỗng và có chút gì đó gai góc, rồi lẳng lặng quay đi về phía cuối bản, nơi đám thanh niên lớn tuổi hay tụ tập. Quân cảm thấy chút khó chịu, cái nhìn của Sửu như chứa đựng cả sự khinh thường lẫn một nỗi cay đắng nào đó không thể gọi tên. Quân nhìn theo bóng Sửu, lòng thoáng chút khó chịu và bất an mơ hồ. Cậu không hiểu nổi Sửu, cũng không hiểu nổi không khí kỳ lạ trong gia đình cậu ta.

*

*      *

Buổi trưa, tranh thủ lúc nghỉ tay trên đồng, Quân lại tìm đến gốc cây nghiến cổ thụ quen thuộc trên mỏm đồi cao nhất, nơi duy nhất trong vùng có chút sóng mạng đủ mạnh. Cậu ngồi bệt xuống chiếc rễ nổi, rút ra chiếc điện thoại cũ mà cậu phải chắt chiu từng đồng bán mớ rau, con gà để giấu bố mẹ đi tìm mua ở dưới xã. Cậu lướt vội vài cái trên chiếc màn hình đã xước mờ, cố gắng kết nối mạng. Cậu giơ cao chiếc điện thoại lên, xoay đủ mọi hướng, nín thở chờ đợi. Cuối cùng, một vạch sóng 3G yếu ớt cũng hiện lên, chập chờn như sắp tắt.

Màn hình quay tròn một lúc lâu rồi cũng hiện lên giao diện trình duyệt cũ kỹ. Quân vội vàng tìm kiếm những video về cách sửa chữa máy bơm nước mini - cái máy bơm của nhà mấy hôm nay cứ trục trặc liên tục. Hình ảnh chập chờn, tiếng được tiếng mất, nhưng Quân vẫn dán mắt vào màn hình, cố gắng ghi nhớ từng chi tiết, từng thao tác. Ánh mắt cậu sáng lên đầy hứng thú, nhưng cũng thoáng nét buồn khi nhìn vạch pin đang tụt dần. Khát khao học hỏi mãnh liệt cứ thôi thúc cậu, nhưng thực tế phũ phàng luôn là một rào cản quá lớn.

*

*      *

Mặt trời lặn. Trên đường về, Quân gặp Sáng và Páo đang ngồi chơi bên bờ suối. Sáng vừa đi học về, bộ đồng phục đã cũ nhưng vẫn phẳng phiu, tay ôm chiếc ba lô dày cộp. Trông Sáng có vẻ mệt mỏi, cậu đang than thở với Páo về bài kiểm tra Toán khó nhằn sáng nay.

“Ê Quân!” Thấy Quân, Sáng gọi với giọng có chút nhẹ nhõm. “May quá, phanh xe đạp tao tự nhiên hôm nay bị sao ấy, mày xem giúp tao với được không?”

Quân không nói gì, lẳng lặng đặt gánh củi xuống, xem xét chiếc xe đạp cà tàng của Sáng. Với vài dụng cụ đơn giản luôn mang theo người, chỉ loáng một lúc, cậu đã sửa xong.

“Được rồi đấy”. Quân nói gọn.

“Mày giỏi thật đấy, cảm ơn nhá!” Sáng mừng rỡ. “À, mày có muốn mượn mấy cuốn sách giáo khoa cũ này không? Tao được cho, đọc xong rồi”. Sáng chìa mấy cuốn sách đã sờn gáy về phía Quân.

Mắt Quân sáng lên, nhưng cậu chỉ ngập ngừng lắc đầu: “Thôi, tao học chữ được chữ mất, đọc sao được”. Dù rất muốn, cậu biết mình không có thời gian và cũng sợ làm phiền Sáng.

Páo ngồi bên cạnh, người lấm lem bùn đất sau một ngày đi rừng, nghe vậy liền bĩu môi:

“Học lắm làm gì! Như tao với mày này Quân, cứ chịu khó làm là có cái ăn. Sáng nó học cho lắm vào rồi có khi cũng về làm ruộng như mình thôi!” Páo cười hề hề, giọng nói thẳng tuột và có phần chế giễu.

Quân chỉ im lặng. Cậu hiểu sự thực tế của Páo, cũng đồng cảm với hoàn cảnh lao động của bạn, nhưng trong lòng lại không hoàn toàn đồng tình. Páo lại huých vai Quân: “Chiều nay đi bắt cá suối không? Thằng Sửu nó khoe nó biết chỗ nhiều cá lắm đấy!”

Nghe nhắc đến Sửu, Quân thoáng nhíu mày, cảm thấy lo lắng mơ hồ cho Páo. Cậu lắc đầu: “Thôi, tao phải về giúp mẹ”.

Ba người bạn, ba hoàn cảnh, ba suy nghĩ khác nhau. Quân nhìn Sáng loay hoay với đống sách vở, nhìn Páo tự hào về sức vóc và sự thực tế của mình, rồi lại nhìn về con đường mòn phía trước dẫn về nhà, nơi bố mẹ và em gái đang đợi. Bầu trời bắt đầu nhá nhem tối, những ngọn núi xa mờ dần trong bóng chiều. Quân cảm thấy mình như đứng giữa một ngã ba không tên, lòng đầy những suy nghĩ phức tạp về trách nhiệm, về khát khao, và về tương lai mờ mịt chưa tìm thấy lối ra của chính mình. Bóng tối buông xuống thung lũng, tiếng côn trùng rỉ rả thay cho tiếng người. Quân ngồi lặng lẽ bên bậc cửa nhà sàn, nhìn về phía những ngọn núi, cảm giác như chính mình cũng là một phần của cái im lặng mênh mông này, một im lặng chứa đựng cả gánh nặng lẫn những ước mơ chưa thành hình.